लप्ची : दोलखाको गौरव मात्रै होइन, विश्वको शान्तिको खोजी केन्द्र

पुष्कर अधिकारी

दोलखा । नेपालका धेरै स्थान प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण चिनिन्छन्, केही धार्मिक आस्थाका कारण प्रसिद्ध छन् भने केही ऐतिहासिक महत्वका कारण सम्मानित छन्। तर दोलखाको बिगु गाउँपालिकामा अवस्थित लप्ची भने इतिहास, अध्यात्म, संस्कृति, प्रकृति र मानव सभ्यताको संगम बोकेको विशेष भूमि हो।

हिमालको काखमा रहेको लप्ची एउटा सामान्य गुम्बा वा पर्यटकीय क्षेत्र मात्र होइन, सयौँ वर्षदेखि साधना र शान्तिको सन्देश दिँदै आएको पवित्र स्थल हो। बौद्ध योगी मिलारेपाले साधना गरेको विश्वास गरिने लप्ची नेपालसहित तिब्बत, भुटान, भारत लगायतका बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको आस्था र श्रद्धाको केन्द्रका रूपमा परिचित छ।

लप्चीका गुफा, गुम्बा, हिमाली वन, प्राकृतिक झरना र शान्त वातावरणले यहाँ पुग्ने जो कोहीलाई फरक अनुभूति गराउँछ। यहाँ प्रकृति केवल हेर्ने विषय होइन, महसुस गर्ने विषय बन्न पुग्छ। पहाडको मौनता, हावाको स्पर्श र वातावरणको शान्तिले ध्यान र आत्मिक अनुभूतिको आभास गराउँछ।

त्यसैले लप्चीलाई केवल पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा बुझ्नु यसको वास्तविक महत्वलाई सीमित गर्नु हो।

पछिल्लो समय बिगु गाउँपालिकाले सडक पहुँच विस्तार गरेसँगै लप्ची पुग्ने पर्यटकहरूको संख्या बढ्दै गएको छ। यसले धार्मिक तथा आध्यात्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनको नयाँ सम्भावना देखाएको छ।

लप्चीको विकाससँगै स्थानीय होमस्टे, कृषि उत्पादन, हस्तकला, यातायात तथा पर्यटन व्यवसायले गति लिन सक्छन्। युवाहरूका लागि स्थानीय स्तरमै रोजगारी र उद्यमका अवसर सिर्जना हुन सक्छन्। दोलखाको पहिचान कालिञ्चोक, दोलखा भीमेश्वर र शैलुङसँगै लप्चीमार्फत विश्व बौद्ध पर्यटनको क्षेत्रमा थप स्थापित हुन सक्ने सम्भावना छ।

तर बढ्दो पर्यटकीय गतिविधिसँगै संरक्षणको चुनौती पनि थपिएको छ। लप्चीको धार्मिक र आध्यात्मिक महत्व नबुझी यसलाई केवल मनोरञ्जन गर्ने थलोका रूपमा प्रयोग गरियो भने यसको मौलिकता संकटमा पर्न सक्छ।

केही आगन्तुकबाट चर्को आवाजमा गीत बजाउने, नाचगान गर्ने, जथाभावी फोहोर फाल्ने, प्राकृतिक स्रोत तथा वनस्पति नष्ट गर्ने र धार्मिक मर्यादा विपरीतका गतिविधि गर्ने क्रम देखिन थालेका छन्। यस्ता गतिविधिले लप्चीको शान्त वातावरण र पवित्रतामा असर पार्न सक्छ।

लप्चीको महत्व यहाँ कति मानिस पुगे भन्नेमा होइन, यहाँ पुगेका मानिसले कस्तो सम्मान र अनुभूति लिएर फर्किए भन्नेमा छ।

लप्चीमा माछा, मासु तथा जीव हिंसासँग सम्बन्धित गतिविधि निषेध गरिनु केवल धार्मिक परम्परा मात्र नभई करुणा, सहअस्तित्व र प्रकृतिप्रतिको सम्मानसँग जोडिएको दर्शन हो।

लप्ची जाने प्रत्येक आगन्तुकले आफू पर्यटक मात्र नभई एउटा पवित्र सम्पदाको संरक्षक पनि हुँ भन्ने जिम्मेवारी महसुस गर्न आवश्यक छ।

आजको आवश्यकता लप्चीमा भीड बढाउने होइन, यसको गरिमा बढाउने हो। लप्चीलाई शान्त क्षेत्र र साधनाको केन्द्रका रूपमा संरक्षण गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। ध्वनि प्रदूषण नियन्त्रण, फोहोर व्यवस्थापन, आगन्तुकलाई आचारसंहिताबारे जानकारी तथा स्थानीय समुदाय, गुम्बा व्यवस्थापन समिति र स्थानीय सरकारबीच सहकार्य आवश्यक छ।

सही योजना र व्यवस्थापन गर्न सके लप्ची विश्वस्तरको ध्यान, योग, बौद्ध अध्ययन र आध्यात्मिक पर्यटनको केन्द्र बन्न सक्छ। यसले दोलखाको आर्थिक विकाससँगै नेपालको शान्ति र अध्यात्मको पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अझ बलियो बनाउन सक्छ।

लप्चीको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति सडक, होटल वा पर्यटकको संख्या होइन। यसको वास्तविक सम्पत्ति यहाँको शान्ति, प्राकृतिक सौन्दर्य, मौनता र आध्यात्मिक ऊर्जा हो।

यदि यी कुरा जोगाउन सकिएन भने भौतिक विकास त होला, तर लप्चीको आत्मा हराउनेछ।

त्यसैले लप्ची पुग्ने सबैका लागि एउटा सन्देश - मनोरञ्जन खोज्न मात्र होइन, अनुभूति गर्न जानुहोस्। कोलाहल होइन, श्रद्धा लिएर जानुहोस्। प्रकृतिबाट लिन मात्र होइन, संरक्षण गर्ने संकल्प लिएर जानुहोस्।

लप्ची आजको पुस्ताको सम्पत्ति मात्र होइन, पुर्खाले जोगाएर दिएको प्राकृतिक धरोहर हो। यसलाई अझ सुन्दर बनाएर भावी पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्नु हामी सबैको साझा जिम्मेवारी हो।

लप्चीलाई गन्तव्यका रूपमा होइन, सभ्यताका रूपमा हेरौँ। पर्यटनका रूपमा होइन, तपोभूमिका रूपमा बुझौँ। उपभोगका रूपमा होइन, संरक्षणका रूपमा अपनाऔँ।

तब मात्र लप्ची साँचो अर्थमा विश्वले खोजिरहेको शान्तिको केन्द्र र दोलखाको गौरव बन्नेछ।